දෙවන පරිච්ඡේදය
වැදි සන්නිය – ගේ බින්ද ළමයින් හඳුනා ගැනීම
පසු දින ගමම කලබලයට පත් වුණේ මුරකාරයා අතුරුදන් වී තිබීම නිසාය.
“පිට ගමකින් ආ ළමයින්ගේ කණ්ඩායමක් මේකට වගකියන්න ඇති,” යැයි සමහරු කීහ.
“කණ්ඩායමේ දෙන්නෙක් දහදාසත්, උපාලිත් වගේ කියලා මුරකාරයාගේ අම්මා කියලා තියෙනවා,” යැයි තවත් සමහරු පවසා සිටියහ.
‘උපාලි ගිනිවැල්ලේ’ යන නමින් හැඳින්වෙන්නේ මා බව මෙතැනදී සඳහන් කළ යුතුය.
එහෙත් සන්නාගේ නම කිසිවෙකුත් උච්චාරණය කළේ නැත. එයින් පැහැදිලි වූයේ, ඔහු එදා අපේ කණ්ඩායමේ සිටි එකෙකු බව කිසිවෙකුත් සැක නොකළ බවයි.
අප ගැන සැකයක් තිබූ මවුපියන් කිහිප දෙනෙක් සිටියද, අපට කිසිදු දඬුවමක් ලබා දීමට ඔවුන් ඉදිරිපත් නොවූහ…
මුරකාරයාගේ ගෙය බිඳ තිබුණේ අප විසින් බවට නිශ්චිතව තීරණය කිරීමට මවුපියන් ප්රමාද වුණේ ඒ නිසායැයි මට සිතේ. ඔවුන් මගේ ඉණට බැඳි කළු ලේන්සුව සොයා බැලුවානම්, මා වැරදිකාරයා බව තහවුරු කිරීමට ඔවුන්ට අවශ්ය සාක්ෂි ලැබෙන්න තිබුණා.
“සරමේ පටියක් මෙහෙම ඉරුණේ කොහොමද?” කියා කුඩම්මා පින්නාගෙන් ඇසුවාය.
“වැටක පැටලුණා,” යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන්නාය.
කුඩම්මා ඒ පිළිතුර සම්පූර්ණයෙන් විශ්වාස කළේ නැතිවුණත්, පින්නා මුරකාරයාගේ ගෙය බිඳින සොරා විය යුතුයැයි ඇයට සිතී තිබුණේ නැති බව පෙනී ගියේය.
ගෙවල් බිඳුමෙන් පසු දවස් කිහිපයක් යනතුරු මවුපියන් තම තමන්ගේ දරුවන් යන එන තැන් ගැන වැඩි අවධානයෙන් සිටියහ. මං යන එන තැන් ගැන විශේෂයෙන් සොයා බැලුවේ කුඩම්මාය.
දවස් පහක් පමණ ගත වන තුරු අපි කවුරුත් වැලි තලාවට ගොස්, කල්ලියක් වශයෙන් එකතු වී කට්ටි පැනීම, පන්දු ගැසීම වැනි සෙල්ලම් කරමින් සන්තෝෂයෙන් කාලය ගත කළෙමු.
දෙසතියක් පමණ ගත වූ පසු, ගෙවල් බිඳුම පිළිබඳ කතාව අපේ මවුපියන්ගේ මතකයෙන් මැකී ගියේය. මුරකාරයාගේ තර්ජනද, ඔහුගේ අම්මාගේ බැණුම්ද නතර වූ විට, අපි නැවතත් කැලෑ රොදට වැදී, පෙර මෙන්ම සෙල්ලම් කරමින් කාලය ගත කිරීමට පටන් ගත්තෙමු.
සමහර දවස්වල කැලයට වැදුණු අපි, එය අසලින් ගමන් කළ ගැමියන්ට කැටපෝලයෙන් කැට විදින්නටත් පටන් ගත්තෙමු. අප විදිපු කැටක් කලාතුරකින් ගැමියකුගේ කකුලක වැදුණු අවස්ථාද තිබුණි. එවැනි වෙලාවක, කැටෙන් පහර ලැබූ පුද්ගලයා “ඌයි” කියමින් පාත් වී, කකුල අතගාමින් වටපිට බලා, පොදුවේම දරුවන්ට බැණ බැණ ගමන් කර ගියේය. ඔහු මවුපියන්ට පැමිණිලි කිරීමට එතරම් උනන්දුවක් දැක්වූයේ නැති බවද අපට පැහැදිලි විය…
ගල විද්දේ කවුද කියා ඔහු නොදැන සිටි නිසා, එතැනින්ම කතාව අවසන් වුණා.
ඉරිදා හවස් වරුවක් වූ විට, කැලයට වැදුණු අපි සම්පූර්ණයෙන්ම වැද්දන් වගේ වෙස් ගත්තෙමු. බුරුල්ල කොළ එල්ලූ ලනු පටවල් ඉණට බැඳ, සරම හකුළා එයින් අමුඩු ගසාගෙන, හිස් සරසා ගත්තේ කොස් කොළ වලින් තොප්පි වලිනි.
මගේ දුන්න අනෙක් ළමයින්ගේ දුන්නු වලට වඩා ලොකු එකක් වී තිබුණා. මගේ හී උල් සහිත බට වලින් සකස් කර තිබුණා. අනෙක් ළමයින් නම් පොල් ඉරටුවලින් හී හදාගෙන හිටියහ; ඒවා දැක්කම මට ඒවා තරමක් කුඩා ලෙස පෙනුණා.
මම බැනියම් ඉවත් කර, වාඩි පළේ මැස්ස උඩ තබා, දුන්න වම් අතින් පන්නා ඇතුළු කර වම් උරහිසට රඳවා ගත්තෙමි. අනෙක් හතර දෙනාද මා අනුගමනය කළහ. අපි සතුරන් හෝ සතුන් සොයන වැද්දන් මෙන්, වටපිට එබි බැලමින් කැලය මැදින් ගමන් කළෙමු.
කැලය එක පැත්තකින් අවසන් වුණේ පොකුණ අසලදීය. මම පඳුරු අතරින් එබී බැලුවෙමි. වතුර ගෙන යාමට පැමිණි දැරියෝ තුන්දෙනෙක්, කවට වදන් කියමින් සිනාසෙමින් සිටියහ. එකියක් අනික් එකිය තල්ලු කරමින් සිනාසෙයි. තුන්වැනි එකිය දෙවැනි එකිය අල්ලාගෙන ඇගේ මුහුණ සිඹිමින් සතුටු වෙයි. තවත් එකියක් වටපිට බලා නටන්නට පටන් ගත්තාය. ඒ නැටුම් දැක අනික් දෙදෙනා අත්පොළසන් දෙමින් සිනාසුණහ.
“කවුරුහරි දැක්කොත් අපට රටේ ඉන්න බැරි වෙයි,” යි නටමින් හිටපු දැරිය කීවාය.
“මපිසර හාමිනේ යන්නෙ මෙහෙමයි,” යි කියමින්, එක් දැරිය ගමේ මුලාදෑනියාගේ බිරිඳගේ ගමන අනුකරණය කළාය.
“නෑ නෑ, සුම් මුදලාලිගේ හාමිනේගේ ගමන තමයි බලන්න ඕන,” යි අනික් දැරිය සිනාසෙමින් කීවාය.
ඇය “සුහාමි මුදලාලිගේ හාමිනේ” යන නමින් හැඳින්වූයේ, මගේම කුඩම්මා බව මට ඒ මොහොතේ තේරුණා…
අනික් දෙදෙනාගේ උස්සාවිසි නිසා ඇය මගේ කුඩම්මා වගේම ඇවිදින අයුරෙන් ඉදිරියට ගියාය.
“ඉඳා බලන්න, මහ කොමල කාරියක් වගේ!” කියමින් එක් දැරියක් සිනාසුණාය.
හඬ නොනගා මම සිනාසෙද්දී, අනික් සතර දෙනාද එය දැක සිනාසුණහ.
එක් දැරියක් ලිඳ අසල තිබුණු ගල් තලාවට නැග, කර වටා කඹය බැඳි කළය ලිඳට බෑවාය. ඔවුන් පොකුණෙන් වතුර ගන්නයි ඇවිත් තිබුණේ කියා මට තේරුණා.
මගේ උරහිසට රඳවාගෙන සිටි දුන්න අතට ගත් මොහොතේ, “රණ දෙවියන්ගේ විඳිටුද?” යි අසමින් මම හීයක් දුන්නට තැබුවෙමි.
“වතුර බොන්න ආපු මුව දෙන්නු!” යි කෑ ගසමින්, මම බට පතුරක් තබා දුන්නෙහි ලනුව ඇද, කුරුමානම් කර එක් දැරියකට විද්දෙමි.
“අපොයි අම්මෝ!” යි කෑ ගසමින් ඇය ලිඳේ කඳ අල්ලාගෙන බිම වාඩි වුණාය. අනික් හී හතරෙන් දෙකක් පොකුණ ඇතුළට වැටුණා. තවත් දෙකක් එක් දැරියකගේ ඇඟට වැදී ගල් තලාව මත වැටුණා.
“එකියෙකුට වැදුණා!” යි අපි එකවරම කෑ ගසමින් කැලෑවෙන් එළියට පැන ගියෙමු.
තුවාල නොවුණු දැරියෝ දෙදෙනා, තම තමන්ගේ කළ දෙකත් අරගෙන දුවන්නට පටන් ගත්තහ. ඔවුන් මෙසේ දුව ගියේ, ඔවුන්ගෙන් එක් දැරියක් ඔපිසර හාමිනේටත් මගේ කුඩම්මාටත් කළ සරදම් දැක තිබූ නිසා, දැන් දඬුවම් ලැබේවි කියන බියෙන් විය යුතුය.
අපි පස් දෙනාම එකට එක්ව, ලේ ගලමින් තිබුණු තුවාලය ඇතිව කකුල අල්ලාගෙන “අපොයි!” කියමින් කෑ ගසමින් සිටි දැරිය උස්සාගෙන
අපි ඇය කැලයට ඇදගෙන ගියෙමු. ඇය කෑ ගැසුවද, ඒ හඬ ඇසෙන තරම් ආසන්නයේ ගෙයක් නොතිබුණි.
“කෑ ගහන්න එපා — බලාගෙන ඉඳින්න,” යි මම ඇයට තර්ජනය කළෙමි.
“අපි වැද්දෝ.”
“මුදලාලි හාමිනේට අපි ඇදකෙරේ සරදම් කළේ කවටකමට,” යි ඇය කීවාය. බියෙන් පිරුණු ඇගේ ඇස් දෙකින් කඳුළු ගලා එළියට වැටුණි.
අපිට වැරදුණා. අපි හිතාගෙන හිටියේ මුවන්ට විදිනවා කියලා — ගෑනු ළමයින්ට නෙවෙයි. මුවන් වගේ පෙනිලා තිබුණේ ගෑනු තුන් දෙනෙක්. මේ බව මම අනික් වැද්දන් හතර දෙනාට කියා දැමුවෙමි.
“දැන් අපි මොකද කරන්නේ?” යි රණදේව ඇසීය.
“තුවාලයට බෙහෙත් දාලා, මේ ගෑනු ළමයට පයින් යන්න බැරි නම් උස්සාගෙන යමු.”
“විද්දේ මුවන්ට!” යි කියමින් ඇය වටපිට බැලුවාය.
“මට යන්න පුළුවන්. උස්සාගෙන යන්න එපා!”
“වරෙල්ලා — රෙල්ලා,” යි කියමින් මම පාත්ව, ඇගේ කකුලේ ආවාලය ළඟ තුවාලයට බෙහෙත් බැඳීමට පින්නාගේ සරොගින් පටියක් ඉරාගත්තෙමි.
රණදේව ඇගේ රෙද්ද ටිකක් ඈත් කරන්න උත්සාහ කළ විට, ඇය රෙදිපට අල්ලාගෙන “අපෝයි!” යි කියමින් විලාප නැඟුවාය.
“කෑ ගැහුවොත් බලාගෙන ඉඳින්න,” යි කියමින් මම දුන්න අතට ගත්තෙමි. රණදේව හා සිරිපාලන් ඇගේ අත් දෙක අල්ලාගත්හ. දහදාය ඇගේ ඇඟ වටා බඳ අල්ලා ගත්තේය. ඔවුන් සමඟ දඟලමින් සිටි ඇය ටික වේලාවකින් සිනාසෙන්නට පටන් ගත්තාය.
මම ඇගේ රෙද්දේ කොන ටිකක් ඉවතට ඇද, දණහිස අසල තිබූ තුවාලය රෙදිකඩකින් පිස දමා පිරිසිදු කළෙමි. එය හපයක් විය
පොඩි කරගත් කොළ ටික තුවාලය මත තබා, රෙදි පටකින් හොඳින් බැඳ දැමුවෙමි.
ඊට පසු, ඇය අපේ වැදි සෙල්ලමට කැමතිවූවාක් මෙන් හැසිරෙන්නට පටන් ගත්තාය. එය අපට සන්තෝෂයක් විය. මම නැඟී සිටිමින් අනික් වැද්දන්ට මෙසේ කීවෙමි.
“තුවාලය නිසා ඈට හරිහැටි අඩිය ගන්න බැහැ. අපි උස්සාගෙන ගිහිල්ලා පොකුණ ළඟට ගමු.”
“අපොයි, එපා! මට යන්න පුළුවන්. මිනිස්සු දැක්කොත් විනාශයි!” යි තුවාලකාරිය කීවාය.
“මොහොම ඉඳපන්,” යි මම සැරෙන් කිවෙමි. “මිනිස්සුන්ට මොනවද වෙන්නේ? අපි වැද්දෝ.”
ඈ දඟලන්නට උත්සාහ කළද, අපි ඇය බදාගෙන උස්සා පොකුණ ළඟට ගියෙමු. ඇය පසු වියලි නොවූ වතුර කළය ඉණට තබාගෙන, අප දෙස බලමින් සිනාසෙමින් ගියාය.
අපේ මේ වැදි සෙල්ලම් හේතුවෙන්, පසුදා ගම පුරා ඕපාදූප කතා පැතිර ගියේය.
“උපාලි ගිනිවැල්ලේ, තවත් ළමයින් හතර දෙනෙක් සමඟ පොකුණ ළඟ රැකගෙන සිට, ළමාහේවාගේ සහ නදෝරිස්ගේ බාල දියණිය වූ ලලිතා නම් පසළොස් හැවිරිදි තරුණිය උස්සාගෙන කැලයට වැදුණා” යන කතාව ගම හැම තැනම ප්රචලිත විය.
කටේ කිරි සුවඳ තවමත් නොගිය වයසක දරුවන් මෙවැනි අශික්ෂිත අපරාධයක් කිරීම අවිශ්වාසය කරන්න බැරි දෙයක් යැයි සමහරු කීහ. ගමේ යම් ඉලන්දාරියෙක් මේ නින්දිත ක්රියාවට පිටුපසින් සිටි බවටත්, ඒ තැනැත්තා වෙන කෙනෙක් නොව, හින්නි මහත්මයා විය යුතු බවටත් සමහරු අනුමාන කළහ.
ගමේ විදාන ආරච්චිගේ බාල පුතා වූ හින්නි මහත්මයා, ගැමියන් අතර ප්රසිද්ධ වී සිටියේ සාහසික කටයුතු කරන පුද්ගලයෙකු ලෙසය. අප පස් දෙනා ලලිතා කැලයට ගෙන ගියේ හින්නි මහත්මයා විසින්—
උසිගන්වනු ලැබීමෙන් එය සිදු වූවක් වුවත්, එය කුඩා දරුවන් විසින් කරනු ලැබූ මහත් අපරාධයක් ලෙස සැලකිය යුතුයැයි සමහරු අදහස් කළහ.
අප හැර වෙන කිසිවකු එහි නොසිටි බව කියමින් ලලිතා දිවුරා පැවසුවාය. වැදි වෙස් ගත් ළමයින් කළේ සෙල්ලමක් පමණක් බවත්, ලලිතා බිම වැටුණේ උපාලි ගිනිවැල්ලේ විද්ද බට පතුරක් ඇගේ කකුලේ ඇනීමෙන් බවත් ඇය පැහැදිලි කළාය. එම බට පතුර ඇනීමෙන් වූ තුවාලය බරපතළ නොවූ නමුත්, ඒ මොහොතේ සිතට ආ බිය නිසා ඈ කෑගසා බිම වැටුණාය. ඈ කෑගසද්දී ළමයින් පස් දෙනා ඇය උස්සාගෙන කැලයට ගොස්, තුවාලයට බෙහෙත් දමා බැඳ, නැවතත් පොකුණ ළඟට උස්සාගෙන ආවෝය.
“උඹ කෑගැහුවා නම් අහල පහල කාටවත් ඒක ඇහුණේ නැත්තේ මොකද?” යි ලලිතාගේ කතාව ඇසූ ගැමියෙක් ප්රශ්න කළේය.
“දෙපාරක් කෑගැහුවාම උපාලි පුංචි මහත්තයා මට බය කළා,” යි ලලිතා පිළිතුරු දුන්නාය.
“ම්ම්… උඹ බය උනා ද?” යි කියමින් ඇගේ සැමියා හිස සැලුවේය. “ඒ පොඩි ළමයාට බය වෙන්න උඹ බබෙක්ද? හොඳයි, කැලේදී තුවාලෙට බෙහෙත් දමා බැඳද්දී උඹ කෑගැහුවේ නැත්තේ ඇයි? උඹ හිනාවෙවී හිටියා කියලා, උඹව උස්සාගෙන ගිය අනිත් ගෑනු ළමයි දෙන්නම කිව්වා නෙවද?”
“ඒ ළමයි කරන්නේ සෙල්ලමක් කියලා තේරුණ නිසා මම හිනාවෙවී හිටියා,” යි ලලිතා උත්තර දුන්නාය.
ලලිතාගේ කතාව ඇසූ සමහර ගැහැනුන් ඈට බැණීමට පටන් ගත්තහ.
“එයා විසේ ඇති දරිවියෙක්,” යි එක් මැහැල්ලක් කීවාය.
“වැරදිකාරයෝ ඒ ළමයි නෙවෙයි,” යි තවත් ගැහැනියක් කීවාය. “වැරදිකාරිය මේ දරිවියමයි. බට පතුරක් කකුලේ ඇනුණාම ගෑනු ළමයෙක් සිහි නැතිව බිම වැටෙනවද? මේ දරිවිත් කලින් කතර—”
“…කරගෙන කරපු සෙල්ලමක් වෙන්න ඕනෑ. අච්චු කරන්න ඕනෑ ඒ නොදන්න ළමයින්ට නෙවෙයි; මේ දරිවියටයි.”
එසේ කියමින් ගමේ කවුරුත් ලලිතාවට දොස් කියන්නට පටන් ගත්තහ. අපටත් නදින් දොස් ඇසුණ ද, ගමේ ගැමි ගැහැනුන්ගේ හා ගැමියන්ගේ ඇනුම් බැණුම්වලටත්, අපහාසවලටත් වැඩි වශයෙන් ඉලක්ක වූයේ අප නොව, ලලිතාවම ය.
“මේ වගේ දේවල් කරන ගෑනු ළමයින්ට, හිස තිබෙන තැන මක් කර ඉස්සුණාම, ගමේ පාරටවත් එළියට බැස්සෙත් හොඳ නෑ,” යයි සමහර ගැමි ගැහැනු කීහ.
ඒ නිසාම, ඒ දින කිහිපය තුළ ලලිතා වතුර ගෙන එන්න පොකුණට නොගියාය. ඒ වෙනුවට, ඈ ගමේ අනික් පැත්තෙහි පිහිටි පාජ් ලිඳෙන් වතුර ගෙන එන්නට පටන් ගත්තාය.
තාත්තා නම් මට හොඳටම කළේය. මාව කාමරයට සිර කොට, කුරංගු ගසා තැබුවේය. ඒ කාලයේ, කුරංගු ගැසීම යනු ඉතාම නරක දහකාර ළමයින්ට පමණක් දෙන දඩුවමක් ලෙස සැලකුණි. කුරංගුව යනු අඩි පහක් පමණ දිග, අඟල් පහක් පමණ පළල ලෑලි දෙකක් යකඩ ඉස්කුරුප්පු ඇණ දෙකකින් එකට බැඳ සාදන ලද උපකරණයකි. එහි මැද, කකුල් දෙක තැබිය හැකි ලෙස වටකුරු සිදුරු දෙකක් තිබුණි.
තාත්තා කුරංගුවේ එක් පළුවක් ඉවත් කළාය. අනෙක් පළුවෙහි අඩ සඳක් වැනි සිදුර තුළ මගේ කකුල තැබූ විට, ඉවත් කළ පළුව නැවත උස්සා තබා, යකඩ ඉස්කුරුප්පු ඇණ දෙක තද කර ගැසුවේය. එවිට මගේ එක් පාදයක් කුරංගුව ඇතුළේ, අනෙක් පාදය එහි පිටත තිබුණි.
තාත්තා දින තුනක් පුරා මාව මේ දඩුවමට හසු කළ ද, මා කළ කිසිවක් ගැන මම පසුතැවිලි නොවීමි. ඒ වෙනුවට, මගේ සිතේ කෙළි සෙල්ලම් කිරීමට තිබූ ආශාව තවත් දැඩි විය.
වැදි කෙළිය සිදුවී සති පහක් පමණ ගත වූ පසු, ඉස්කෝලේ මහත්මයා අපේ ගෙදරට ඇවිත් තාත්තා හමුවී, මම සතියකට දින කිහිපයක්ම ඉස්කෝලයට නොපැමිණෙන බව පැමිණිලි කළේය.
“මොනවා! උපාලි නම් හැමදාම ඉස්කෝලේ යනවා. ගෙදර එන්නේ ඉස්කෝලේ ඇරුණාට පස්සෙයි. මේ සිද්ධිය වෙච්ච දවස්වල විතරයි එයා දවස් නවයක් පමණ ඉස්කෝලේ ගියේ නැත්තේ. ඒ දහකර වැඩ නිසා මම එයාට දඩුවමක් කළා,” යයි තාත්තා පැහැදිලි කළේය.
“එහෙනම්, ළමයා සතියකට දවසක්වත් ඉස්කෝලේ නොගිහින්, මහ නැවති ළමයින් එක්ක සෙල්ලම් කරලා හවස් වෙලා ගෙදර එනවා ඇති,” යයි ඉස්කෝලේ මහත්මයා කියා සිටියේය.
“කෝ මග්ගානට යවනවා!” යයි කියමින්, ඉස්කෝලේ මහත්මයා ගිය පසු, තාත්තා මට දැඩි ලෙස තර්ජනය කළේය. ‘මග්ගොන’ නමින් හැඳින්වූ රත්නා යනු කුමන වර්ගයේ දඬුවමක් ද යන්න මට එදා නොතේරුණි.
කෙළි සෙල්ලම්වලින් මාව වළක්වීමට තාත්තා මෙතරම් වැර වෑයම් කරන්නේ ඇයි ද යන්න මට ටිකෙන් ටික වැටහෙන්නට විය. පොත්පත් උගැනීමට මට විශේෂ ආසාවක් නොතිබූ නිසා, පාසලට ගොස් බැංකුවක් උඩ වාඩි වී පොතක් බලමින්, පාසල වසන තුරු නිසොල්මනේ හිඳීම මට කිසිසේත් රුචිකර නොවීය.
මගේ සිත ඇදී ගියේ එළිමහන් කෙළි සෙල්ලම්වලටය; ඇලේ වරු පැදීමටය; අත් පය වෙහෙසව බර වැඩ කිරීමටය. පිත් සමඟ වෙනත් පළාතකට යාමට මට සිතුණද, ඔහු ඒකට කැමැත්ත නොදැක්වූ නිසා, මම ඒ අදහස සිතින්ම අත්හැර දමන ලදි.
රත්නපුරයට ගොස් කැලෑවල මඩු සාදාගෙන එහි නැවතී මැණික් ගරන මිනිසුන් ගැනත්, ඔවුන්ට උදව් කරන ළමයින් ගැනත් මා අසා තිබුණි. මැණික් ගැරීමටත්, මැණික් ගරන හැටි බලා ඉඳීමටත් මට විශාල ආසාවක් තිබුණි.
එමෙන්ම, නිදන් වස්තු සොයන්නන් හා ඔන්ත්රකාරයන් සමඟ අනුරාධපුර කැලෑවලට වැදි, ගල් පුපුරවා, නිදන් රකින නාගයන් මරා, රන්, රිදී, මුතු මැණික් සොයාගන්නා ආකාරය විස්තර කරන කතා ද මා අසා තිබුණි. එවැනි නිදන් සොයන්නන් සමඟ එක්ව යාමට ලැබුණොත්, ඒ කොතරම් මහත් ප්රීතියක් ද යන්න මට සිතාගන්නටවත් නොහැකි විය.
…යි මම ඇතැම්විට සිතීමි. ගමෙන් පිටව වෙනත් පළාතකට ගියහොත්, ඇලඩින් කළ සපත්කර වැනි විශ්මිත සපන්කම් කිරීමට මටත් අවස්ථාවක් ලැබේවි යැයි මම සිතූ වෙමි.
තාත්තා හැමදාම වෙළඳපළට ගොස් හවස් වරුවේ ගෙදර එයි. කුඩම්මා නම් පුතාට කවයි, පොවයි; නාවයි; ගෙදර වැඩපළ කරයි. “දහ කරන්නේ නැතුව ඉන්න” යැයි මට නිතර අවවාද කරයි. ගමේ ගෑනුන්ගේ ජීවිතය නම් පොකුණ අසල රැස්වී ඕපාදූප කතා කරමින් සිනාසීමෙන්ම සීමා විය. කරුණයෝ පොකුණ අසල රැක සිට තරුණියන්ට සරදම් කරති; ඇතැම් විට බැණුම් අසති; සමහර විට තරුණියන් සමඟ මිත්ර වෙති.
පෝය දිනවල ගමේ කවුරුත් පන්සලට ගොස් බිම වාඩි වී බණ අසා, නැවත ගෙවල්වලට හැරෙති. මේ ගැමි ජීවිතයත්, ඉස්කෝලේ ජීවිතයත් මට එක සේ මනස්කාන්ත නොවීය; ඒ දෙකම මගේ සිතට උකහාගත නොහැකි වූයේය.
ගමෙන් ඉවත්ව ගියහොත් මම නපුරු මිනිසෙකු වෙයි යන බියක්ද තාත්තාට ඇති වූවක් විය හැක. එබැවින් මා වැලිකන්දේ ඉස්කෝලේ ගුරුවරයකුගේ ගෙදර නවතා තැබීමට ඔහු තීරණය කළේය. මගේ කන්දොස් කාරිත්වයෙන් නිදහස් වීමට සිතූ නිසාදෝ, කුඩම්මාද තාත්තාගේ අදහසට එකඟ වූවාය.
එක් ඉරිදා දිනක තාත්තා මාත් සමඟ බස් රියක නැඟී වැලිකන්දට ගියේය. තාත්තාගේ හිතවත් මිත්රයෙකු වූ, වැලිකන්ද ආණ්ඩුවේ පාසලේ ගුරුවරයෙකු වන ධර්මසිංහ ආදරගල මහතා, අප දෙදෙනාම ඉතා සතුටින් පිළිගත්තේය.
තාත්තාට සුළු වුවද උපකාරයක් කිරීමට ලැබීම ගැන ධර්මසිංහ මහතා බෙහෙවින් සන්තෝෂයට පත්ව සිටියේය. ඔහු කඹුරුගමුවේ පාසලක ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළ කාලයේ, තාත්තා කළ උපකාරයක් කිසිදා අමතක නොකරන බවද ඔහු සිහිපත් කළේය.
මගේ මුහුණ බැලූ කිසිවෙක් මාව දහකාර ළමයෙකු ලෙස සැලකුවේ නැත. එබැවින් ධර්මසිංහ මහතා මා දැක පමණින්ම, මගේ ගුණ වර්ණනා කරමින්, මට දැඩි ආදරයකින් කතා කළේය.
මිනිහා ටිකක් දඟ කරනවා,” යැයි තාත්තා කීවේය. “ගමෙන් පිටවීමේ විපාකයක් විය යුතු නිසා දැන් ගමට නොයන්න. ගමේ ළමයින් බොහෝ විට නරක අයුරු වෙති.”
“කුඩා කාලේ ළමයින් ටිකක් දඟ කිරීමට කැමති වෙති. මගේ ළමයි දෙදෙනාටත් දඟ කිරීමට අවස්ථා ඇත. නමුත් මම ඒවාට ඉඩ නොදෙමි. මේ ළමයා මෙහිදී හොඳින් ඉන්නවා යැයි මම නිසි ලෙස විශ්වාස කරනවා. ගමෙන් වගේ මෙහිදී කෙනෙකුට ඔහුට බලපෑම් කිරීමට ඉඩක් නැත,” යැයි තාත්තා පැහැදිලි කළේය.
ධර්මසිංහ මහතා මේ වචන කීවේ, ළමයින්ට පාඩම් උගන්වන විට කථාකරන ආකාරයක් මෙන්, නවතා නවතා ඇඟිල්ල ද උරුක් කරමින් ය.
මැද සිටි ධර්මසිංහ මහතා මට පෙනුණේ, බර වැඩකිරීම් නිසා ඔහු කෙලෙසද වයස්ගත් මිනිසෙකු සේ පෙනුණේය. ඔහුගේ මුහුණ සුදුමැලි වුණේ ලේ අඩු වීම නිසාද, නැතහොත් කළු කෙස් අතර බහුලව තිබූ සුදු කෙස් නිසාද යන්න කියා තීරණය කළ නොහැකි විය. ඔහුගේ ඇස් දෙක වඩාත් සුදු පැහැයෙන් පෙනුණේ, ඔහුගේ මුහුණේ කළුව විය යුතු නිසායැයි මම සිතමි. ඔහුගේ දත් කිරි පැහැයෙන් බැබළී පෙනීමේ හේතුව, ඔහුගේ මුහුණේ කළුවට සම්බන්ධ විය යුතුය.
තාත්තා ඇසූ ප්රශ්නයකට පිළිතුරු දුන් විටම, ධර්මසිංහ මහතා “තේරුණාද?” යන වචනයෙන් තේරුම් ගත්තේද යන්න විමසුවා. ඔහුගේ කටින් පිට වූ හැම වචනම වැලක තේරුම් ගත්තාද? යන්නද ඔහු නැවත පැවසීය. ඇසූ ප්රශ්නයක් වුවද, “තේරුණාද?” යන වචනයෙන් අවසන් විය.
ධර්මසිංහ මහතාගේ ළමයි දෙදෙනා උළුවස්ස ළඟට වී, වරින් වර එබී මා දෙස බලා යළිත් සැඟවී සිටිති. ඔවුන්ගෙන්…
එකෙක් අට හැවිරිදි පිරිමි ළමයෙකි; අනික් ගැහැනු ළමයාගේ වයස අවුරුදු හයකට වැඩි විය. මගේ සිත ඇදී ගියේ, ඒ ළමයින් දෙදෙනාට මිස ධර්මසිංහ මහතාට වත්, පාසලේ හාමිනේට වත් නොවේ. ඔවුන් මට පෙනුණේ නැති වූ වස්තුවක් හෝ දරුවෙක් ගැන සිතමින්, නිතර දුකින් කල් ගෙවන දෙනෙකු ලෙසිනි.
ධර්මසිංහ මහතා මඳක් සිනාසුණේ, තාත්තාත් මාත් පිළිගත් අවස්ථාවේ පමණි. ඊට පසු ඔහු සිනාසීම මම නුදුටුවෙමි. මම සිතුවේ, පාසලේ හාමිනේ සිනාසෙන්න නොදන්නා එකියක් බවයි. නොඑසේ නම්, ඈගේ සිනාසීම මහා පාපයක් ලෙස සලකන්නියකි.
කුඩා දරුවන් දෙදෙනා මා දෙස එබී බැලූ හැම වාරයේදීම සිනාසුණේය. මා දෙස බලා ඔවුන් සිනාසීම දුටු විට, පාසලේ නාමිනේ වරක් මා දෙස රවා බැලුවේ මම තරඟ වෙමි යැයි සිතු නිසා යුතුය; නොඑසේ නම්, සිනාසීම පාපයක් බව මට සිතුනි.
“දඟ නොකර, උඹ හොඳින් ඉන්න ඕනෑ,” යි තාත්තා පිටත් වූ විට මට කීවේ, මගේ ඔලුව අතගාමින්.
තාත්තා ගෙවිය යුතු මුදල් ගෙවා, අත්සන් කළ යුතු ලියවිලිවල අත්සන් තබාගත් බැවින්, පසු දා උදේ මම ධර්මසිංහ මහතාත් සමඟ පාසලට ගියෙමි. මම පාසලට ඇතුළු වුයේ ධර්මසිංහ මහතාගේ පන්තියේ ශිෂ්යයකු ලෙසිනි. මට වඩා ලොකු ළමයින් තුන්දෙනෙක් ද ඒ පන්තියේ සිටියෝය.
ඔවුන්ගෙන් එකෙක් පිටුපා සිටි මගේ ඔළුවට කඩදාසි ගුළියක් ගැසුවේය.
“හරි ගල් ඉබ්බෙක්!” යි ළමයකු කියනු මට ඇසිණ.
“අමාරුකාරයෙක් වගේ!” යි තවත් එකෙක් කීය.
ධර්මසිංහ මහතා වේවැලෙන් මේ සයට ගසා, “නිශ්ශබ්ද වන්න” යි ගිගුරුවේය.