පස්වන පරිච්ඡේදය –
පාඩම් විභාගයෙන් හත් අට මසකට පසු ධර්මසිංහ මහතා දික්වැල්ලේ ආණ්ඩුවේ පාසලට මාරු කරන ලද අතර, ඒ සමඟ මම නැවත ගමට ගියෙමි. පාඩම් විභාගය පැවැත්වූ දවසේ අපට මුර්ධජ අකුරු නිවැරදිව ලියවීම සඳහා හිස කැසූ නිසාම ධර්මසිංහ මහතා දික්වැල්ලට මාරු කරන ලද්දැයි මම මුලදී සිතුවෙමි. එහෙත් පසුව මට දැනගත හැකි වූයේ, ඔහු වෙනත් පාසලකට යවනු ලැබුවේ එවැනි වරදකට දෙන දඬුවමක් වශයෙන් නොව, ඔහුගේම ආයාචනයක් නිසා බවයි.
ඔහු වැලිකන්දේ පාසලෙන් ඉවත්ව දික්වැල්ලේ පාසලට යාමට තීරණය කළේ, තාත්තා අසන්තෝෂයට පත් නොකර මගෙන් නිදහස් වීමටය. මා හොදරින් පිටත් කර ඔරුවෙන් යාත්රා කළ දවසේ සිට ධර්මසිංහ මහතා මගේ විස්තර කිසිවකුගෙන්වත් විමසුවේ නැත; ලිපියක්වත් කිසි දිනක එවුවේ නැත; තාත්තා සමඟ කතා කළේ ද කලාතුරකිනි. ඔහු එසේ කළේ මගෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් වීමට සිත ගත් නිසා විය යුතුය. ඒ කාලය තුළ ඔහු මට අවවාද කළේත් නැත, දඬුවම් කළේත් නැත. ඒ හේතුවෙන්දෝ මම ද වෙනදා තරම් දහ නොකළෙමි.
රත්නයා මාව නැවත ගමේ පාසලට බාර කළේය. මා පාසලට යවා ගුරුවන් ලවා පොත්පත් වලින් පමණක් ඉගැන්වුවහොත් මම ඉතා නරක ළමයෙකු වන බව රත්නයා හොඳින් තේරුම්ගෙන සිටියේය. එබැවින්ම මා කඩයට අඩගාගෙන ගොස් වෙළඳාම් ඉගැන්වීමට ඔහු සිතුවේ නැත. සිංහල අටවන පන්තිය තෙක් මට උගන්වා, පසුව උව රට වෙළෙන්දෙකුට මාව බාර දී ඔහු ලවා මට වෙළඳාම් ඉගැන්වීමට ඔහු අදහස් කරගෙන සිටි බව මට පසුව දැනගන්නට ලැබිණ.
මා ගෙදර නැවත පැමිණීම නිසා ගෙදර තවත් සජීවී විය. රණදේව, දහදාස සහ සිරිපාල ද මා සමඟ ගෙදර නැවතිණි. නැවත ගමේ පාසලට යන බව අසා ඔවුන් සතුටු වූ නමුත්, කුඩම්මා එයට වැඩි කැමැත්තක් නො දැක්වුවාය. එය මා පිළිබඳ ඊර්ෂ්යාවකින් නොව, මා නිසා තාත්තාට නැවත නැවත ඇති වන කරදර ගැන සිතූ බැවිනි.
‘සුර විරයා’, ‘කොළඹ රළ’ යන නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබූ මිනිසකු පිළිබඳ අපූරු කතා ගැමියන් නොයෙක් වර කියනු මම අසා තිබුණි. ඒ කතා අසා මම ඔහු සුර විර සොර දෙට්ටුවෙකු යැයි සිතුවෙමි. ඔහු අපේ ගමේ උපන්නෙකු වුවද, දස හැවිරිදි වයසෙහිදීම ගමින් පිටව ගොස්, එදා සිට කොළඹ නගරයේ ජීවත් වූ බව ගැමියෝ කියති. ඔහු රෑ වේලාවට වේස් වලාගෙන, සුද්දන්ගේ බංගලාවලට ඇතුළු වී…
…වැසුණු උඩු කයකුත් තිබුණි. ඔහුගේ ඇවිදීමේ හැඩයත්, කථා කරන විලාසයත් සාමාන්ය ගැමියකුගේ නොව, නගර ජීවිතයට හුරු වූ මිනිසෙකුගේ බව පැහැදිලිව පෙනුණි. කථා කරන විට ඔහුගේ හඬ මඳක් පහත් වුවත්, වචන සවිබල ගන්වන සුළු විශ්වාසයකින් පිරිණි. ඒ හඬ ඇසෙන විට අසන්නාගේ සිතට ඔහු පිළිබඳ සැකයක් මතුවෙන්නේ නැතිව, අමුතු විශ්වාසයක්ම උපදී යයි මට සිතුණි.
ගමේ මිනිසුන් ඔහු වටා එකතු වුණේ ඉක්මනින්මය. කාටත් අසා දැනගන්න ඕනෑ වූයේ කොළඹ පුවත්, සුද්දන්ගේ බංගලාවන්, පොලිස්කාරයන්ගේ රැවටිලි, සහ ඔහු කරපු නව නව “වීරකම්” පිළිබඳ කතාය. සුරංචියා ඒ හැම දේම කතාවක් ලෙස, සමහර විට සිනාවෙන්ද, සමහර විට ගැඹුරු බැල්මකින්ද කියා දුන්නේය. ඔහු කියන කතාවල සත්යය කොතැනද, අතිශයෝක්තිය කොතැනද කියා වෙන්කර හඳුනාගැනීම අපට අසීරු විය.
දවසකට දෙකට පසුම ගමේ ළමයින්ට සුරංචියා වීරයකු විය. ඔහු ගමට එන විට අනිවාර්යයෙන්ම යම් තෑග්ගක්, යම් ආශ්චර්යයක්, නැතිනම් අමුතු කතාවක් ගෙන එන බව ඔවුන් විශ්වාස කළහ. අපි ද ඔහු පසුපස යමින්, ඔහු කියන කතා අහමින්, කොළඹ ලෝකය ගැන සිත් තුළ රූප රචනා කරගත්තෙමු.
එහෙත් වැඩිහිටියෝ ඔහු ගැන කතා කළේ දෙවැනි විධියකින්ය. “ඔය මිනිහා හොඳ නෑ,” යැයි සමහරු කීහ. “එහෙම වුණත් දුප්පත් මිනිහට උදව් කරන එකෙක්,” යැයි තවත් අය කීහ. මේ දෙක අතරම සුරංචියාගේ නාමය ගමේ ගැටෙමින් පැවතිණි.
මට නම් ඔහු ගැන එකම සිතුවිල්ලක් ඇති විය. ඒ ඔහු සාමාන්ය මිනිසෙකු නොවන බවය. ඔහුගේ ඇස් දෙක, කථා කරන විට හදිසියේ වෙනස් වන මුහුණ, සහ සිනාව අතර සැඟවුණු ගැඹුරු සිතුවිල්ලක් මට දැනුණි. ඒ සිතුවිල්ල හොඳද නරකද කියා එදා මට තීරණය කළ නොහැකි විය. නමුත් සුරංචියා ගමේ පෙනී සිටින තුරු, ගමේ ජීවිතයට අමුතු උණුසුමක්, උද්යෝගයක්, සහ කුතුහලයක් එකතු වූ බව නම් නිසැකය.
ගෙවල්වල බිත්තිවලටත්, කඩපිලවලටත්, පාසලේ දොරටුවටත් ඇලවන්නට අප ළමයින්ට දුන්නේ ය. “අද සෙනසුරාදා රැයෙහි – අලුත් නාටකය – සුරංචියාගේ නාටක මණ්ඩලය” යනුවෙන් ලියවුණු ඒ දැන්වීම් කොළ අපට මහත් ආඩම්බරයක් විය. ගමේ හැමෝම ඒ ගැන කතා කළහ; සුරංචියා ගැන කතා අලුත් විය; නාටිකාංගනාව ගැන කුතුහලය වැඩි විය.
සෙනසුරාදා රැය එළඹෙන විට පාසල අසල පාරේ ජනගහණය වැඩි විය. ගැහැනුන් පට රෙදි ඇඳ, පිරිමින් පට සරම් ගැට, ළමයින් පසළොස් වැනි දවස්වල සඳ බැලූ වාගේ ඇස් විවර කරගෙන එළඹුණහ. පාසල් ශාලාව ඇතුළත ලාම්පු පහන් දැල්වී, වේදිකාවට පට රෙදි එල්ලා, ඉදිරියෙන් කුඩා තබ්ලා දෙකක් තබා තිබුණි.
රෑ අටට සමීප වූ විට සුරංචියා වේදිකාවට නැගී, කටහඬ සකස් කරගෙන කෙටි කථාවක් කීය. ඔහුගේ වචන අහන හැමෝම නිහඬව ගත්හ. අනතුරුව තබ්ලා හඬ උසට නැගී, නාටකය ඇරඹුණි. නාටිකාංගනාව වේදිකාවට පිවිසෙන විට ශාලාව පුරා මඳ මැසි හඬක් පතුරුණේය. ඇගේ ගායනය, දුක් සින්දුවක් වුවත්, සිත් අල්ලාගත්හ. කීප දෙනෙකුගේ ඇස් කඳුළු වලින් දිලිසුණේ ය.
නාටකය අවසන් වූ විට මහත් අත්හඬු පතිත විය. ගැමියෝ සුරංචියාටත් නාටිකාංගනාවටත් පැහැදි, “හොඳයි, හොඳයි” යි කියමින් ඉදිරියට පැමිණියහ. කීප දෙනෙක් තෑගි බෝග ද දුන්නහ. අප ළමයින්ට නම් ඒ රෑ අමතක නොවන රෑක් විය.
එහෙත් ඒ සන්තෝෂය දිගු කලක් නොතිබුණි. පසුදා උදෑසන සුරංචියාත් නාටිකාංගනාවත් පාසලෙන් පිටව ගොස් තිබුණහ. වේදිකාවේ තබා තිබූ බඩු කිසිවක් ඉතිරි නොවීය. ගැමියෝ එකිනෙකාගෙන් අසා බැලූහ; කවුරුත් කිසිවක් නොදැන සිටියහ. සවසට සමීප වූ විට “කොළඹට ගියා වගේ” යන කථාව පැතිර ගියේ ය.
ඊට පසු දින කිහිපයකින්ම ගමේ කථා යළිත් වෙනස් විය. සුරංචියා ගැන කීප දෙනෙක් “ඔහු හොරා” යයි කීහ; තවත් කීප දෙනෙක් “වීරයෙක්” යයි කීහ. මට නම් ඔහු ගැන මතකයට එන්නේ, ඔහු දුන් වැනිස් බෝලයත්, සුදු රෙදි කඩක දවටා තැබූ පිහියත්, කැලෑ රොදට ගොස් කියූ අපූරු කථාත් ය.
ඒ දවස් ගිය පසු ගොඩක් කාලයක් ගියත්, සුරංචියාගේ නම ගමේ කථාවලින් සම්පූර්ණයෙන්ම මැකී ගියේ නැත. අදත් කවුරුහරි අලුත් කතාවක් කියද්දී, “එක සුරංචියා වාගේ” යයි කෙනෙක් හෝ කියනවා මට ඇසෙයි.
ගම පුරාමත්, අසල්වැසි ගම් දෙකක් තුළත් දැන්වීම් පත්රිකා බෙදාහරින වැඩේ අප වැනි පාසල් ළමයින් විසින්ම කරන ලදී. සුරංචියා අප පස් දෙනාටම පළමු පන්තියේ ටිකට් එක බැගින් නොමිලේ දෙන බවත්, නාටකය අවසානයේ තෑග්ගක් බැගින් දෙන බවත් පොරොන්දු විය.
අප විසුරුවා හරින ලද දැන්වීම මෙසේය—
“ලෝක ප්රසිද්ධ ඇති පෙරේරා
නාටිකාංගනය සුවිනීත කුමාරිය ලෙස වේදිකාවට!
කෝකිල නාදය පරදන සින්දු
ගල් ලෙනෙහි හිර කළ කුමරිය
‘වැලන්ටයින්’ කුවෙය”
මේ දැන්වීම අපට මහත් බලවත් වූයේය. අපි ඒ ඒ පත්රිකාව අපගේ පොත් අතර තබා ගත්තෙමු.
“බමණදාසගේ කොමට් කෑලි” යන වචන අපගේ දැනුමට ඉක්මවා ගිය බැවින්, ගමේ පණ්ඩිතයන් කිහිප දෙනකුගෙන් අසා බැලූවත් ඒකේ අර්ථය තේරුම් ගත නොහැකි විය. අවසානයේ අපි සුරංචියා වෙත ගියෙමු.
“‘කොමිට්’ කියන්නේ විත්ති ඒවට. විහිළු සින්දු වර්ගයට ‘කොට් කෑලි’ කියනවා,” යැයි සුරංචියා පැහැදිලි කළේය.
ඉංග්රීසි උගත්කු ලෙස ප්රසිද්ධ වූ විදාන ආරච්චිගේ පුතා එය අසා සිනාසී,
“හරි ගොන්නු! ‘Comic’ කියන ඉංග්රීසි වචනයවත් හරි ලියාගන්න බැහැ!” යැයි මහත් උද්ධච්ඡයෙන් කීවේය.
සෙනසුරාදා හවස සුරංචියා මා සොයා පැමිණ, මට දී තිබූ පිහිය ආපසු ඉල්ලා ගත්තේය.
“මේ පිහියේ අකුරු දෙකක් කොටා තියෙනවා. මේක ළමයෙක් ළඟ තියාගන්න හොඳ නෑ. මම නාටකයක් දක්වන්න යන බව රහස් පොලිස්කාරයන්ට කොළඹින් ආරංචි වෙලා තියෙනවා. උන් ගෙවල් සෝදිසි කළොත් මේ පිහිය අහු වුණොත් නඩු දමන්න පුළුවන්. ඒ නිසා උන් ගියාට පස්සේ මම මේක ආපහු දෙන්නම්,”
යැයි කියමින් ඔහු පිහිය තම සාක්කුවට දමා ගත්තේය.
සෙනසුරාදා රැයේ පාසල් ගෙය ජනයාගෙන් පිරිණි. ගැහැනුන් ද දහ දෙළොස් දෙනකු පමණ සිටියහ. බංකුවල වාඩි වූවන් අතර තරුණයෝත් ළමයින්ත් බහුල විය. කරළිය එළිය කළේ ලාම්පු දෙකක් පමණි.
බොහෝ වේලාවක් ගත වුවත් නාටකය ආරම්භ වීමට කිසිදු ලකුණක් නොවීය. නො ඉවසුම් වූ සමහරු “මොකද මෙච්චර පරක්කු?” යැයි කෑගැසූහ. තවත් සමහරු ඇඟිලි කටට දමා ශබ්ද කළහ.
“මොකක්ද මේ? මගඩි නාටකයක් ද?” යැයි එකෙක් කෑගැසුවේය.
“නාඩගම් පටන් ගන්නෙ නැත්නම් අපේ සල්ලි දෙන්න!” යැයි තවත් කෙනෙක් කීය.
එවිට එකවරම කෝලාහලයක් ඇතිවිය. සමහරු පාසලෙන් එළියට දිවුවෝය. සමහර ගැහැනුන් විලාප නගමින් දිවූහ. අපිද ඔවුන් පසුපස දිවී, මයිල් භාගයක් පමණ ගොස් නැවතී බලා සිටියෙමු.
මුහුණේ තුවාලයක් ඇති තරුණයෙක් අපේ ගමේ කෙනෙකු නොවීය. තරුණයන් කිහිප දෙනකු නැවත පාසල දෙසට යන බව දුටු අපිද ඔවුන් සමඟ ගියෙමු.
එහිදී පොලිස්කාරයන් දෙදෙනකු සුරංචියා අල්ලා බක්කි කරත්තයක නංවාගෙන යාමට සුදානම් වනු දැකිය හැකි විය. ඒ මොහොතේ තරුණයෙක් ඉදිරියට පැන,
“අපේ සල්ලි දීලා පලයන්!” යැයි කෑගැසුවේය.
“සල්ලි?” යැයි පොලිස්කාරයෙක් සිනාසී,
“මේ මිනිහා ඉංග්රීසි මහත්තයෙකුගේ බංගලාව බිඳලා හැඳි, ගෑරුප්පු, පිහිය, රත්රන් ඔර්ලෝසු, දියමන්ති මුදු සොරකම් කරලා තියෙනවා. පිහියකුත් අත් ඔර්ලෝසුවකුත් ඇඳුම් කාමරේ තිබිලා අහු වුණා. මිනිහට විරුද්ධව පැමිණිල්ලක් තියෙනවා නම් පොලිසියට එන්න,”
යැයි කීය.
මේ අතර රඟ මඬල පිටිපස ඇඳුම් කාමරයෙන් ගුටි බැව් හුවමාරු වුණු හඬත්, මේස පුටු පෙරළෙන හඬත් ඇසිණි. බියට පත් ගැහැනුන් වට පිට බැලූහ. ඒ අවස්ථාවේ ලේ ගලන තුවාලයක් මුහුණේ තිබූ තරුණයෙක් කාමරයෙන් එළියට පැන දුවන්නට වූයේය.
නාඩගම්කාරයෝ එකිනෙකාට ගහ ගන්නවා! උන් මහ නපුරු ඈයෝ. එකෙක් මැරෙනකල් නවතින්නේ නැහැ. හනික පණ බේරාගෙන යන එක හොඳයි!”
යැයි කියමින් ඔහු දුවන්නට විය.
සුරංචියා කළේ මහා මගඩියක් බව ගමේ සියලු දෙනාටම දැනගන්නට ලැබුණේ පසුදාය. නාටකය දක්වන්න කිසිම නළුවෙකු කොළඹින් නො පැමිණියේය. ‘ලෝක ප්රසිද්ධ’ යැයි කියූ ඇති පෙරේරා ද එදින නො පැමිණියා ය. බොරු කෝලාහලය ආරම්භ කළේ සුරංචියාගේ යහළුවන් තුන්දෙනා විසිනි. කාමරයෙන් එළියට පැන තිබුණේ මුහුණේ කුකුළු ලේ පාට සායම් ගාගත් ඔහුගේම යහළුවෙකි. පොලිස්කාරයන් ලෙස පෙනී සිටියේ ද වෙස්වලාගත් මැරයෝ දෙදෙනෙකි.
මෙම මගඩි නාටකය සුරංචියා අනික් පළාත් දෙකක ගම්වල ද මෙලෙසම දක්වා මුදල් සපයා ගත් බව පොලිසිය විසින් ගම්මුලාදෑනියාට දැනුම් දෙන ලදී. සුරංචියා නැවත ගමට පැමිණියහොත් වහාම පොලිසියට දැනුම් දිය යුතු යැයි පොලිසියේ ලොක්කා ගම්මුලාදෑනියාට උපදෙස් දුන්නේය.
“නාඩගම පෙන්වන දා හවස සුරංචියා මට තෑගි දීලා තිබුණු ඔර්ලෝසුව ආපහු ඉල්ලා ගත්තා,” යැයි දහදාස කීය.
“ඇයි දුන්නේ?” යැයි රණදේව ඇසීය.
“ඌ මාව බය කළා. සුද්දෙකුගේ නම ඔර්ලෝසුවේ කොටා තියෙනවා, අහු වුණොත් නඩු දායි කියලා. ඒක නිසා මට බය හිතුණා,” යැයි දහදාස උත්තර දුන්නේය.
“මට දීලා තිබුණු පිහියත් ඌ ආපහු ඉල්ලා ගත්තා,” යැයි මම කීවෙමි.
“ඌ හැබෑ තක්කඩියා,” යැයි කියමින් සිරිපාල සිනාසුණේය.
“ඌ අපි ඔක්කොම රැවටුවා නෙව!”
“මට ඉතිරි වුණේ ඌ දුන්න රබර් බෝලේ විතරයි,” යැයි මම කීවෙමි.